UvA-jurist: ‘Zij die ook grensoverschrijdend gedrag meemaakten, herkennen de eenzaamheid’

“Mijn geloof in het recht heeft een enorme knauw gekregen”, zegt Klaas Rozemond, universitair hoofddocent strafrecht bij de Universiteit van Amsterdam in een gesprek over zijn nieuwe boek. Dat heet Grensoverschrijdend gedrag in universiteiten en andere organisaties en is als e-boek uitgegeven bij Brave New Books en als pdf te downloaden bij ResearchGate.

Het is ironisch dat Rozemond als onderzoeker van juridische mechanismen aan de VU zelf in een situatie terechtkwam waarin die mechanismen niet bleken te werken. Bijvoorbeeld de regel dat iedereen gelijk is voor de wet, artikel 1 uit de Grondwet. In zijn boek stelt Rozemond dat het in veel zaken van grensoverschrijdend gedrag op het werk nou juist daar misgaat: er is een elite die zichzelf boven de wet plaatst en uitsluit van juridische en morele beoordeling.

“Het gaat om macht die niet door recht en moraal wordt beperkt, terwijl dat juist de functie van recht en moraal zou moeten zijn. Dat is het kernprobleem van grensoverschrijdend gedrag: mensen met macht houden zich niet aan elementaire normen en weten met macht te verhinderen dat zij daarop worden aangesproken”, schrijft Rozemond.

Wanbeheer aan de TU Delft

In Rozemonds geval gaat het om leidinggevenden en bestuurders aan de universiteiten. Daar heeft hij zelf ervaring mee, maar hij beschrijft ook een aantal andere voorbeelden. Bijvoorbeeld waarom de Inspectie van het Onderwijs de TU Delft wanbeheer verweet: de zorg voor medewerkers was ‘in ernstige mate’ verwaarloosd, terwijl er al jaren signalen waren dat het niet goed ging. Hij beschrijft hoe de inspectie het eerste actieplan van de TU naar de prullenbak verwees, waarbij de inspecteurs aantekenden dat ze er weinig vertrouwen in hadden dat het CvB de situatie zou herstellen.

Volgens hem is er één grondoorzaak: de onwil van bestuurders om mee te werken

Ook gaat Rozemond in op wat hij ‘de affaire Delta’ noemt. Die speelde in april 2024, toen de juridische afdeling van de TU Delta onterecht sommeerde om een onderzoeksartikel over een ernstig geval van sociale onveiligheid bij het Innovation & Impact Centre van de website te halen. Daarna citeert hij een ander onderzoeksartikel van Delta, waarin tientallen (oud-)medewerkers hun verhaal doen. Rozemond noemt dat stuk ‘een treurige opsomming van herkenbare verhalen over mensen die slachtoffer worden van ongewenste gedragingen en over meldingen die geen zin hebben omdat leidinggevenden en bestuurders niet ingrijpen’. Volgens hem is er voor alle voorbeelden één grondoorzaak: de onwil van bestuurders om mee te werken aan de verbetering van de sociale veiligheid.

Anonieme verklaringen

Het boek leunt vooral op Rozemonds eigen ervaringen. Twee hoogleraren strafrecht meldden zich bij de directeur bedrijfsvoering met anonieme verklaringen over Rozemond. Hij zou verbaal agressief zijn geweest. Na gesprekken waarin de lucht geklaard leek, kreeg hij toch een officiële waarschuwing van de directeur bedrijfsvoering. Later werd die in opdracht van het college van bestuur ingetrokken. De waarschuwing was namelijk ‘onvoldoende concreet onderbouwd’ en zonder wederhoor en feitenonderzoek gegeven.

Enige tijd later dreigden zijn leidinggevenden Rozemond alsnog op non-actief te stellen. En dat terwijl hij aantoonbaar niet aanwezig was geweest bij de vergaderingen waar hij verbaal agressief zou zijn geweest. De toenmalige decaan weigerde de zaak echter te onderzoeken en om de schade en de advocatenkosten te vergoeden. De directeur bedrijfsvoering sommeerde Rozemond in mediation te gaan met de twee hoogleraren.

Inhoudelijk gelijk

Rozemond ging ver in het aankaarten van het wangedrag van de twee hoogleraren en de directeur bedrijfsvoering. Hij meldde de zaak bij de klachtencommissie van de VU, hij dagvaardde de VU voor een schadevergoeding en stapte naar de Raad van Toezicht van de VU, het Huis van de Klokkenluiders en de Orde van Advocaten.

Inhoudelijk kreeg hij een aantal keren gelijk: een waarschuwing werd ingetrokken, hij kreeg de schade en advocatenkosten vergoed, uit een cultuuronderzoek bleek dat er bij de afdeling Strafrecht een onveilige werksfeer heerste en dat er sprake was van gebrekkig leiderschap. En toch wilde geen enkele instantie zich branden aan de conclusie dat het hier ging om een maatschappelijke misstand.

Er alleen voor staan

“Het is Kafka”, vindt Rozemond. “Je weet dat je gelijk hebt, maar je krijgt geen gelijk. En dat heeft veel met me gedaan, niet alleen mijn vertrouwen in het juridische systeem is geschaad, maar ook mijn vertrouwen in de medemens.”

Voor lotgenoten geeft Rozemond in het boek een aantal tips over wat je kunt doen als je met grensoverschrijdend gedrag te maken krijgt. De belangrijkste: “Vertrouw niet te veel op leidinggevenden, bestuurders of op vertrouwenspersonen, ombudslieden, gedragscodes, klachtenregelingen en klachtenbehandelaars. Voor effectief optreden tegen ernstige vormen van grensoverschrijdend gedrag kun je beter hulp van buitenaf inroepen en vooral juridische bijstand van een advocaat of een arbeidsjurist van een vakbond”, schrijft Rozemond.

De jurist heeft zijn boek bewust als e-book uitgebracht. Dat is gemakkelijk te verspreiden via mail en sociale media. Hij hoopt dat het veel gedeeld zal worden. Zelf deelde hij het al op LinkedIn waarna hij veel reacties kreeg van mensen met vergelijkbare ervaringen. Hij schreef het boek als steun in de rug voor mensen in vergelijkbare situaties. “Tijdens het conflict heb ik vaak het gevoel gehad dat ik er helemaal alleen voor stond. Maar iedereen die ik spreek die ook grensoverschrijdend gedrag heeft meegemaakt, herkent die eenzaamheid. Soms ga je aan jezelf twijfelen. Ben ik nou gek geworden?”

• Dit artikel verscheen eerder in Ad Valvas en werd geschreven door Welmoed Visser. Het is voor de lezers van Delta aangepast door Saskia Bonger.