Kruispunt naar verbinding

In mijn leven heb ik het voorrecht gehad om te leren en te onderwijzen in verschillende culturen en contexten, van kinderen in Ethiopië tot universiteitsstudenten in Nederland. Elke omgeving en elk verhaal van een leerling heeft me laten zien dat leren niet echt gaat om de inhoud die we onderwijzen. Het gaat om de relatie tussen mensen, tussen ideeën, tussen verleden en toekomst. Hoe toepasselijk is het dat in het Nederlands onderwijzen (leren) en leren (leren) hetzelfde zijn.

Op de TU Delft Education Day op donderdag 6 november werd dat idee nieuw leven ingeblazen. We begonnen met Tessa Cramers uitnodiging om verder te kijken dan krantenkoppen, om hoop te zien als een daad van verbeelding en verwondering als een tegengif voor verveling en angst. We oefenden met haar om verwondering te cultiveren door een recente foto van onze telefoons te gebruiken, en de menigte kreeg kippenvel. In de VR Empathy-sessie stapte ik in het perspectief van een persoon met autisme, wat me liet zien dat empathie geen vaste eigenschap is, maar een vaardigheid die we actief kunnen oefenen.

Later, in Practise What You Preach, keken we naar de gedeelde kwetsbaarheid tussen docent en student. Die kan al ontstaan door simpelweg een student te vragen hoe het met hem of haar gaat, of door even samen te ademen voordat een les begint. In de laatste sessie, waarin we de spanning tussen mens en AI onder de loep namen, hoorde ik de bekende echo’s van angst en hoop. Vanuit het perspectief van de studenten was er duidelijk behoefte aan goede kaders om op een ethische en zinvolle manier gebruik te maken van een technologie die onvermijdelijk deel zal gaan uitmaken van ons leven.

Wat me het meest opviel, was hoe vaak emoties zichtbaar waren en benoemd werden. Twee keer op een dag hoorde ik sprekers toegeven dat ze nerveus waren voordat ze gingen spreken, of zich ongemakkelijk voelden bij het delen van iets persoonlijks. Deze erkenningen herinnerden me eraan hoe moedig het is om kwetsbaar te zijn, waardoor het gemakkelijker en veiliger werd toen ik aan het eind van de dag aan de beurt was om het podium te betreden.

Emotie is de basis van leren

Ik besefte dat dit is wat neurowetenschapper Mary Helen Immordino-Yang bedoelt als ze zegt dat emotie de basis is van leren. Onze gevoelens van nervositeit, zorgzaamheid en ontzag bepalen wat we opmerken, onthouden en waarderen. Leren gebeurt niet in isolatie, maar alleen in de levende dialoog tussen hersenen en lichaam, tussen verhaal en zelf, zelf en ander. Als we ons gezien en veilig voelen, kan onze geest zich openstellen voor nieuwe ideeën; als we ons afgesloten of beoordeeld voelen, is er geen ruimte voor leren.

De hele dag bleef ik nadenken over deze wisselwerking tussen emotie en betekenis. De sessies verschilden qua inhoud, maar de ondertoon was hetzelfde: verbinding. Verbinding door middel van empathie, door onzekerheid, door reflectie, door dialoog. Hoewel ik bij aankomst niemand kende, voelde ik me aan het eind van de dag onderdeel van een gemeenschap.

Het thema van de dag, Crossroads, voelt bijzonder toepasselijk. De opkomst van de pro-onderwijspartij D66 in de Nederlandse politiek duidt op hernieuwde investeringen in onderwijs, maar na een jaar van dreigende bezuinigingen blijft nog veel onzeker. Toch heb ik het afgelopen jaar gezien hoe belangrijk het is om er voor elkaar te zijn, om met deze twijfel om te gaan. Wat het politieke klimaat ook zal zijn, laten we dat blijven doen: kruispunten tegemoet treden met verbinding.