Wetenschappelijke data redden is simpeler dan je denkt (en ook jij kunt iets doen)

Een historicus die samenwerkt met een natuurkundige? Het komt niet vaak voor, maar gebeurt wel bij Safeguarding Research & Culture (SRC). In deze groep werken bijna tweehonderd Europese wetenschappers met uiteenlopende achtergronden samen om wetenschappelijke data te redden die dreigt te verdwijnen sinds de Amerikaanse president Trump aan zijn tweede termijn begon. Het gaat bijvoorbeeld om tientallen jaren aan klimaatmetingen, maar ook om historische foto’s en kranten.

Om die uiteenlopende bronnen veilig te stellen én makkelijk deelbaar te maken, is een 25 jaar oude techniek van stal gehaald: torrents.

‘Dit is een laagdrempelige manier waarop ik iets kan doen in een wereld vol zorgelijke ontwikkelingen’

“Kijk, het is heel simpel.” TU-wetenschapper en klimaatmodelleur Fredrik Jansson (Civiele Techniek en Geowetenschappen, CiTG) slaat zijn laptop open en surft naar de website van SRC. Hij wijst op een online handleiding. “Daar staat hoe je kunt helpen door bijvoorbeeld te verzoeken bepaalde data te redden, maar ook door zelf data te downloaden, indelen en vervolgens weer aan te bieden via torrents.” Jansson doet dit laatste.

Op zijn harde schijf staat nu ‘een paar terabyte’ aan metingen over het klimaat van Amerikaanse instituten. Vanuit zijn woning in Amsterdam worden die gegevens met SRC -leden en de rest van de wereld gedeeld. “Ik hoorde over SRC via Mastodon en ik dacht: dit is een fijne laagdrempelige manier waarop ook ík iets kan doen in een wereld vol zorgelijke ontwikkelingen.”

Wachtrij

SRC is een initatief van historicus en activist Henrik Schönemann van de Berlijnse Humboldt-universiteit. Schönemann: “Leden dupliceren en redden data op eigen initiatief, maar het komt ook voor dat klokkenluiders bij ons aankloppen wanneer data van hun instituten in gevaar is.” De groep heeft inmiddels zo’n 117 terabyte aan data gered en biedt in totaal zo’n 800 terabyte aan opslagruimte aan. “Sommige verzoeken staan nog in de wachtrij omdat de hiermee gepaard gaande data ontzettend groot is. We moeten dan eerst onderzoeken of wij het wel kunnen hosten. En zo ja: hoe we die data dan het beste kunnen dupliceren.”

Om alle geredde data overzichtelijk, vindbaar en doorzoekbaar te maken heeft SRC een protocol opgesteld. Jansson: “Je wordt hierbij stapsgewijs aan de hand meegenomen.” Hij maakte de klimaatdata die hij veiligstelde en dupliceerde op precies die manier doorzoekbaar.

‘Dit laat zien dat je ook als individu macht hebt’

Het initiatief startte al vóórdat Trump aan de macht kwam. Schönemann: “Ik voelde aankomen dat Trump herkozen zou worden en hielp vlak voor zijn verkiezing Amerikaanse wetenschappers met het veiligstellen van pamfletten en handboeken uit de jaren ’70 en ’80 over safe spaces voor homoseksuele Amerikanen. Ze hadden dat namelijk op GitHub opgeslagen en dat is van het Amerikaanse Microsoft.” Na de verkiezingen stuurde Schönemann een bericht op Mastodon, waarin hij vertelde hoe wetenschappers data konden dupliceren en opslaan. Hij vond medestanders en codeurs, koos torrenting als deelvorm en vond nóg meer medestanders. Binnen enkele weken groeide SRC uit tot een grote geoliede machine.

De tweehonderd leden die SRC telt, communiceren met elkaar op een forum. Onder de leden zijn bibliothecarissen, archivisten en historici maar dus ook klimaatwetenschappers, natuurkundigen, codeurs en netwerkspecialisten. “Mensen uit zeer uiteenlopende vakgebieden zijn opeens verbonden met elkaar. Dat vind ik één van de mooie dingen hieraan”, zegt Schönemann. Dat hij zoveel andere wetenschappers om zich heen zou verzamelen, had hij nooit kunnen bevroeden. “Het laat zien dat je ook als individu macht hebt. We gaan Trump echt niet van zijn anti-wetenschapsbeleid houden, maar we zijn niet compleet zonder stem.” Jansson deelt die mening. “Iedereen kan íets doen.”

Gebrek aan transparantie

SRC bestaat naast initiatieven als SURF dat petabytes aan serverruimte aanbiedt om belangrijkste wetenschappelijke informatie veilig te stellen. Wetenschappers van Nederlandse universiteiten kunnen bij de organisatie een bewaarverzoek doen. Zeker één Delftse wetenschapper, ijsonderzoeker Tri Datta ( CiTG), deed dit al.

Schönemann juicht de inspanningen van SURF toe, maar is ook kritisch. “SURF is niet transparant over welke data wordt bewaard, sinds wanneer en hoe. Dat maakt moeilijk om na te gaan welke data wel en niet is gered. En in de toekomst maakt dat het moeilijk voor andere wetenschappers om weer gebruik te maken van die geredde data.” Het Duitse PANGAEA is hier veel beter in, vindt de historicus. Deze organisatie geeft precies weer welke informatie is gered en sinds wanneer.

Schönemann en Jansson vinden Trump niet de enige bedreiging voor wetenschappelijke gegevens. Ze willen dat universiteiten minder afhankelijk worden van grote bedrijven zoals Microsoft en Amazon. Schönemann: “We hebben gezien dat Microsoft je met één druk op de knop toegang kan ontzeggen. Als universiteit moeten we digitaal soeverein worden. Alleen op die manier hebben we ten alle tijden zeggenschap over hun wetenschappelijke gegevens.”