Customize Consent Preferences

We use cookies to help you navigate efficiently and perform certain functions. You will find detailed information about all cookies under each consent category below.

The cookies that are categorized as "Necessary" are stored on your browser as they are essential for enabling the basic functionalities of the site. ... 

Always Active

Necessary cookies are required to enable the basic features of this site, such as providing secure log-in or adjusting your consent preferences. These cookies do not store any personally identifiable data.

No cookies to display.

Functional cookies help perform certain functionalities like sharing the content of the website on social media platforms, collecting feedback, and other third-party features.

No cookies to display.

Analytical cookies are used to understand how visitors interact with the website. These cookies help provide information on metrics such as the number of visitors, bounce rate, traffic source, etc.

No cookies to display.

Performance cookies are used to understand and analyze the key performance indexes of the website which helps in delivering a better user experience for the visitors.

No cookies to display.

Advertisement cookies are used to provide visitors with customized advertisements based on the pages you visited previously and to analyze the effectiveness of the ad campaigns.

No cookies to display.

Wetenschap

‘Risicobeheersing moet ook betaalbaar zijn’

De vooruitgang in de risicobeheersing is zo groot dat meer en meer gekeken kan worden naar de kosten ervan, aldus chemicus prof.dr.ir. H.J. Pasman.

In de studietijd van Pasman, die vandaag zijn intreerede houdt als hoogleraar risicomanagement, stonden de flesjes benzeen gewoon op tafel. Het was tenslotte een prima oplosmiddel om steeds bij de hand te hebben. Inmiddels is bekend dat benzeen kankerverwekkend is en wordt er stukken voorzichtiger mee omgegaan – zoals met meer, want sinds de jaren zeventig is het risicobewustzijn in de chemie met sprongen vooruit gegaan.

In de jaren zestig, toen de chemie een symbool van de vooruitgang was, nam men ongelukken vaak voor lief en werden weinig diepgaande onderzoeken ingesteld om oorzaken te achterhalen. Dat is inmiddels veranderd, onder meer door een aantal explosies waarbij veel slachtoffers vielen. Die explosies, onder andere in een nafta-kraker van DSM, zorgden wereldwijd voor uitgebreide onderzoeken, waaruit bleek dat hier sprake was van een heel nieuw type ontploffing. Wervelende brandbare gassen in de open lucht bleken ook voor explosies te kunnen zorgen. Dat was nieuw. Tot op dat moment dachten deskundigen dat explosies zich alleen voordeden in afgesloten ruimtes.

Een struikelblok bij dat onderzoek was het ontbreken van adequate onderzoeksmethodes. Een explosie in het klein nadoen, lukt niet altijd. Zo ontplofte in 1947 in Texas een schip met kunstmest, met 500 doden als gevolg. Wetenschappers zijn er nog steeds niet in geslaagd die explosie na te bootsen, om onderzoek te kunnen doen aan de oorzaken.

Toch is de kennis over de risico’s van chemische processen in de loop van de afgelopen decennia met sprongen toegenomen. Daarbij gaat het uiteraard niet alleen om explosies, maar ook om sluipender zaken als milieu- en gezondheidsschade. Risico-analyse is een vakgebied geworden, dat uitspraken produceert van het type ‘gemiddeld eens in de miljoen jaar een dodelijk ongeval’. Dergelijke formuleringen zijn tegenwoordig zelfs de basis van wettelijke eisen aan installaties.

Aan beveiligingsmaatregelen zijn logischerwijs kosten verbonden. De ervaring leert dat een eerste kleine maatregel veel helpt, terwijl daaropvolgende maatregelen steeds minder effect hebben, maar wel meer kosten. Dat betekent dat kostenoverwegingen een belangrijker rol gaan spelen. Het gaat er niet alleen om die maatregelen te kiezen die de risico’s verminderen, maar ook om diegene te kiezen die de laagste investeringen vereisen.

Pasman verwacht daarom een verdere optimalisering van de ontwerpen van chemische processen, bijvoorbeeld aan de hand van computersimulaties. De hoogleraar denkt in de komende jaren vooral aandacht te besteden aan de dynamiek van de vlam. Ofwel: hoe begint een vlam, hoeveel energie komt erbij vrij en hoe dooft hij weer? De eerste promovendus is er inmiddels mee aan de slag.

In de studietijd van Pasman, die vandaag zijn intreerede houdt als hoogleraar risicomanagement, stonden de flesjes benzeen gewoon op tafel. Het was tenslotte een prima oplosmiddel om steeds bij de hand te hebben. Inmiddels is bekend dat benzeen kankerverwekkend is en wordt er stukken voorzichtiger mee omgegaan – zoals met meer, want sinds de jaren zeventig is het risicobewustzijn in de chemie met sprongen vooruit gegaan.

In de jaren zestig, toen de chemie een symbool van de vooruitgang was, nam men ongelukken vaak voor lief en werden weinig diepgaande onderzoeken ingesteld om oorzaken te achterhalen. Dat is inmiddels veranderd, onder meer door een aantal explosies waarbij veel slachtoffers vielen. Die explosies, onder andere in een nafta-kraker van DSM, zorgden wereldwijd voor uitgebreide onderzoeken, waaruit bleek dat hier sprake was van een heel nieuw type ontploffing. Wervelende brandbare gassen in de open lucht bleken ook voor explosies te kunnen zorgen. Dat was nieuw. Tot op dat moment dachten deskundigen dat explosies zich alleen voordeden in afgesloten ruimtes.

Een struikelblok bij dat onderzoek was het ontbreken van adequate onderzoeksmethodes. Een explosie in het klein nadoen, lukt niet altijd. Zo ontplofte in 1947 in Texas een schip met kunstmest, met 500 doden als gevolg. Wetenschappers zijn er nog steeds niet in geslaagd die explosie na te bootsen, om onderzoek te kunnen doen aan de oorzaken.

Toch is de kennis over de risico’s van chemische processen in de loop van de afgelopen decennia met sprongen toegenomen. Daarbij gaat het uiteraard niet alleen om explosies, maar ook om sluipender zaken als milieu- en gezondheidsschade. Risico-analyse is een vakgebied geworden, dat uitspraken produceert van het type ‘gemiddeld eens in de miljoen jaar een dodelijk ongeval’. Dergelijke formuleringen zijn tegenwoordig zelfs de basis van wettelijke eisen aan installaties.

Aan beveiligingsmaatregelen zijn logischerwijs kosten verbonden. De ervaring leert dat een eerste kleine maatregel veel helpt, terwijl daaropvolgende maatregelen steeds minder effect hebben, maar wel meer kosten. Dat betekent dat kostenoverwegingen een belangrijker rol gaan spelen. Het gaat er niet alleen om die maatregelen te kiezen die de risico’s verminderen, maar ook om diegene te kiezen die de laagste investeringen vereisen.

Pasman verwacht daarom een verdere optimalisering van de ontwerpen van chemische processen, bijvoorbeeld aan de hand van computersimulaties. De hoogleraar denkt in de komende jaren vooral aandacht te besteden aan de dynamiek van de vlam. Ofwel: hoe begint een vlam, hoeveel energie komt erbij vrij en hoe dooft hij weer? De eerste promovendus is er inmiddels mee aan de slag.

Redacteur Redactie

Heb je een vraag of opmerking over dit artikel?

delta@tudelft.nl

Comments are closed.