Onderwijs op glad ijs

Vorige week waren de gevolgen van code oranje niet alleen merkbaar op de wegen en het spoor, maar ook in de collegezalen. Hevige sneeuwval, verraderlijke gladheid en uitvallende treinen maakten reizen tot een onzekere en risicovolle onderneming. Toch gingen onderwijs en tentamens aan veel instellingen, ook in Delft, gewoon door, en werd fysieke aanwezigheid grotendeels verwacht. Daarmee begaven instellingen zich – letterlijk en figuurlijk – op glad ijs.

Het KNMI en Rijkswaterstaat adviseerden mensen om indien mogelijk, thuis te blijven. Treinen reden nauwelijks en de infrastructuur stond onder druk door een dik pak sneeuw. Toch vertaalde dit duidelijke advies zich niet in eenduidig beleid binnen het hoger onderwijs. Voor het hoger onderwijs geldt namelijk in de praktijk dat pas bij code rood colleges en tentamens komen te vervallen. Voor code oranje ontbreekt een eenduidig kader.

En dus kozen verschillende onderwijsinstellingen uiteenlopende aanpakken. De Colleges van Bestuur van de Universiteit Utrecht, Hogeschool Utrecht en Hogeschool Zeeland besloten het fysieke onderwijs af te gelasten en over te schakelen op online vormen. Aan de VU Amsterdam en Tilburg University ging het onderwijs juist onverminderd door. In Delft werd de verantwoordelijkheid grotendeels doorgeschoven naar docenten en faculteiten, die zelf moesten beslissen wat haalbaar was. Studenten die niet konden komen, moesten daarbij dus maar rekenen op goodwill. Of niet – afhankelijk van wie er toevallig besliste. Het is dan ook niet vreemd dat de ISO en de LSVb hun verbazing en frustratie uitten op dit versnipperde beleid: in de besluitvorming werd onvoldoende meegenomen wat er gebeurt wanneer het openbaar vervoer grotendeels stilvalt.

De terugweg na een tentamen is extra onzeker wanneer gladheid toeneemt en treinen niet rijden

Voor veel studenten en medewerkers resteerde daardoor slechts één alternatief: de auto. En daarmee ontstaat ongemerkt een nieuwe aanname in de besluitvorming: dat studenten en medewerkers überhaupt beschikken over een auto, en daarbij in staat zijn om zich onder winterse omstandigheden zelfstandig en veilig per auto te verplaatsen. De vraag is of we dit redelijkerwijs mogen verwachten van medewerkers, en vooral van studenten? Daar komt bij dat het risico zich niet beperkt tot enkel de heenreis. De terugweg na een avondtentamen wordt extra onzeker wanneer treinen niet rijden en de gladheid na zonsondergang toeneemt.

Wat mij betreft raakt dit aan iets fundamentelers. In algemene zin is het namelijk onverantwoord om bij code oranje fysieke aanwezigheid als uitgangspunt te blijven hanteren. Niet omdat iedereen per definitie in gevaar is, maar omdat instellingen hiermee bewust risico’s accepteren en die risico’s vervolgens impliciet bij individuen neerleggen. Natuurlijk kunnen studenten een herkansing doen, en natuurlijk kunnen medewerkers overleggen met hun leidinggevende. Maar die oplossingen normaliseren het risico in plaats van het te beperken. En dat voelt vooral als afschuiven.

De vraag die dus gesteld dient te worden is ongemakkelijk maar noodzakelijk: accepteren we het risico van code oranje om studenten en medewerkers naar de campus te laten komen? Als het antwoord ja is, laten we daar dan gewoon eerlijk over zijn. Maar als veiligheid daadwerkelijk vooropstaat, dan horen daar duidelijke, centrale richtlijnen bij – óók al bij code oranje. En dan geen richtlijnen die de verantwoordelijkheid afschuiven op individuen, want dan ligt het antwoord steeds bij dezelfde groep: studenten en medewerkers die zich, noodgedwongen, op glad ijs moeten begeven.