Stroomuitval in Delft, hoe kwetsbaar is ons elektriciteitsnet?

Hij had zelf geen probleem om op zijn werk te komen door de stroomstoring op maandagochtend 9 februari, want stroomnetonderzoeker Peter Palensky (faculteit elektrotechniek, wiskunde en informatica) woont om de hoek van de campus. Maar verschillende van zijn collega’s liepen vertraging op met de trein.

Wat veroorzaakte de storing? “In het TenneT-onderstation in Wateringen werd overgeschakeld van de ene transformator naar de andere. Dat zorgde voor een spanningsdaling van enkele seconden, met alle gevolgen van dien.” Palensky volgt dit soort incidenten met belangstelling. “Onze onderzoeksgroep bestaat uit tweehonderd mensen. Zij werken bijvoorbeeld aan zelfhelende systemen. Zodat als iets kapot gaat, er geen volledige black-out is. Dus ik wil graag weten wat hier is gebeurd, zodat ik inspiratie krijg hoe het beter kan.”

Hiërarchisch opgebouwd

Zelfhelende systemen? “Het elektriciteitsnet is nu heel hiërarchisch opgebouwd. Dat maakt het efficiënt en eenvoudig te opereren. Maar we hebben tegenwoordig een heel ander ecosysteem. Stroom wordt meer verspreid opgewekt, denk aan mensen met een eigen zonnepaneel op het dak. Maar denk ook aan de grotere behoefte aan veerkracht in het licht van geopolitieke uitdagingen. Dat alles vraagt om een nieuw ontwerp voor het stroomnet. Stroom die via meerdere routes kan lopen, meer back-upsystemen, een beetje meer slimheid. Dat zou kunnen leiden tot een robuuster energiesysteem.”

‘Het totaal aantal uur stroomstoring neemt niet toe als je kijkt naar de cijfers’

Moeten we in de toekomst rekening houden met meer stroomuitval? “Over het geheel genomen wordt de infrastructuur beter. Het totaal aantal uur stroomstoring neemt niet toe als je kijkt naar de cijfers. Het is een betrouwbaar kwalitatief hoogwaardig netwerk. Wat wel zou kunnen gebeuren, is sabotage. Denk bijvoorbeeld aan Berlijn. Maar dat is een politiek maatschappelijk probleem, geen fout van de infrastructuur. Hoewel ook daar een zelfherstellend grid zou kunnen helpen.”

Er is veel te doen rondom het stroomnet. Wat zijn de grootste uitdagingen? “We elektrificeren elke hoek van onze maatschappij – de industrie, transport, verwarming – om goede redenen van het gas af. Maar het netwerk was daar nooit voor gebouwd. We dachten nooit dat auto’s of boilers elektrisch zouden worden. Er liggen nu zorgvuldige plannen van de netbeheerders, maar ze hebben met veel te kampen. Er is vraag naar werknemers, van de planningsafdeling tot mensen die sleuven graven. En er zijn problemen met de toeleveringsketen: bestel je nu bijvoorbeeld een transformator, dan krijg je die niet over drie maanden maar drie jaar, als je geluk hebt.”

Post-mortem analyse

Palensky werkt met zijn collega’s aan het programma UTOPYS, waarvoor ze recent een grote NWO-subsidie binnensleepten. Doel is het maken van modellen, ook wel digitale tweelingen, van een energienetwerk. “Je kunt dan vooruit spoelen naar de toekomst voor het nemen van beslissingen over uitbreiding, voor analyses van cyberveiligheid, of om een post-mortem analyse te maken van een fout als vandaag.”

Het maken van dit soort modellen kost jaren, waarom zoveel tijd? “Het is niet iets dat in de winkel verkrijgbaar is, we moeten het echt uitvinden. We hebben alle parameters nodig van de bedrijven en al hun modellen en al hun netwerken, en dagelijks updaten. Niet eenvoudig.”