Van psychologie tot kankeronderzoek: wetenschappers in Nederland verwijzen steeds vaker naar publicaties die niet bestaan. Sinds de komst van ChatGPT is het aandeel artikelen met ‘spookreferenties’ verzevenvoudigd. In een onderzoek van De Groene komen ook twee Delftse zaken naar voren.
(Foto: Justyna Botor)
Share
De Groene Amsterdammer onderzocht samen met de Data School van de Universiteit Utrecht ruim 136 duizend wetenschappelijke artikelen. Daaruit blijkt dat honderden onderzoekers verbonden aan Nederlandse universiteiten in de afgelopen drie jaar artikelen publiceerden met ‘spookreferenties’: verwijzingen naar niet-bestaande publicaties.
Sterk toegenomen
In 2023 bevatte nog één op de 1.400 artikelen een nepreferentie, in 2026 was dit één op de 200. Het aandeel artikelen met verwijzingen naar niet-bestaande bronnen is in de afgelopen drie jaar dus zeven keer zo groot geworden. Spookreferenties komen in vrijwel alle vakgebieden voor, schrijft De Groene. Ze ogen meestal netjes en klinken overtuigend. Daardoor zijn ze soms lastig te herkennen.
Het weekblad sprak meerdere wetenschappers die verwezen naar niet-bestaande bronnen. Volgens hen gebeurde dit onbedoeld. Ze stelden een chatbot een onschuldige vraag, bijvoorbeeld of ze niet een belangrijke bron over het hoofd hadden gezien.
TU Delft: forged authorship
Ook aan de TU Delft vond De Groene een voorbeeld. In een artikel in het tijdschrift Climate Risk Management werden vijftien niet-bestaande referenties aangetroffen. De eerste auteur, een postdoc van de TU Delft, verklaart dat hij AI had gebruikt om aanvullende literatuur te vinden ter onderbouwing van enkele beweringen, zonder die vervolgens te controleren. De auteurs hebben inmiddels verzocht het artikel terug te trekken.
Daarnaast beschrijft De Groene een zaak rond TU Delft-docent Hanno van Keulen. Hij ontdekte begin 2025 dat zijn naam zonder zijn medeweten als coauteur was toegevoegd aan tientallen wetenschappelijke artikelen. TU-hoogleraar Diomidis Spinellis zou eind december 2023 hetzelfde zijn overkomen. Volgens het weekblad gaat het om een vorm van identiteitsdiefstal die bekendstaat als forged authorship.
Bovenaan de lijst van auteurs met spookreferenties staat ook emeritus hoogleraar regionale economie Peter Nijkamp, die ruim tien jaar geleden in opspraak kwam vanwege zelfplagiaat. In vijf van zijn recente artikelen werden meer dan twintig spookreferenties gevonden. Nijkamp zegt tegen De Groene Amsterdammer dat hij zich door zoekmachines ‘enigszins gefopt’ voelt.
Wageningen meest voorkomend
Uit het onderzoek blijken wetenschappers van Wageningen Universiteit de meeste artikelen te hebben met niet-bestaande referenties. De universiteit benadrukt dat de verantwoordelijkheid primair bij de auteurs en tijdschriften ligt, maar gaat wel onderzoeken of interne richtlijnen en controlemechanismen moeten worden aangescherpt.
Volgens een enquête van wetenschappelijke uitgeverij Elsevier gebruikt ongeveer 58 procent van de wetenschappers een vorm van kunstmatige intelligentie. AI wordt vooral ingezet voor het zoeken van recente studies en het verzamelen van literatuur.
HOP, Naomi Bergshoeff/Delta, Saskia Bonger
Comments are closed.