Studenten blijven miljoenen euro’s aan ov-boetes betalen

Studenten mogen gratis of met korting reizen in het openbaar vervoer dankzij het ‘studentenreisproduct’ op hun ov-chipkaart. Als ze er geen recht meer op hebben, moeten ze dit reisproduct bij een automaat van de chipkaart verwijderen.

Dat stopzetten gaat vaak mis. Studenten vergeten het of denken dat het automatisch gebeurt als ze zich uitschrijven bij hun opleiding. Als ze dan ergens inchecken, krijgen ze een boete.

Melkkoe

In 2025 kregen bijna 30 duizend (oud-)studenten zulke boetes. Via studiefinancier DUO betaalden ze in totaal 5,6 miljoen euro aan de ov-bedrijven. In het verleden was dat totaalbedrag nog hoger. Op het hoogtepunt in 2014 betaalden (oud-)studenten samen 52,6 miljoen euro. De Tweede Kamer ging druk zetten: studenten mochten geen melkkoe worden, vonden diverse fracties.

Er werd van alles verzonnen om de lawine aan boetes te verminderen. Er kwam betere voorlichting en (oud-)studenten kregen voortaan geen boete meer als ze hun ov-kaart helemaal niet hadden gebruikt.

‘Het is gewoon duidelijk dat we dat moeten doen’

Maar eigenlijk wilde iedereen dat het studentenreisrecht gewoon automatisch stopgezet zou worden. Het was wachten tot dit technisch mogelijk werd. In 2022 zei toenmalig onderwijsminister Robbert Dijkgraaf nog: “Het is ook mijn wens. Het is gewoon duidelijk dat we dat moeten doen. In het huidige ov-betaalsysteem kan dat echter niet zomaar.”

Nieuwe systeem

In het nieuwe systeem van OVpay kan automatisch stopzetten in principe wel. Maar zelfs dan gaat het niet gebeuren. Studenten moeten nog altijd zelf hun reisproduct beëindigen. Het wordt alleen weer iets makkelijker: het hoeft niet meer bij een automaat, het kan online.

Vergeet de student het te doen? Na een maand laat DUO het reisproduct stopzetten (zie het kader voor de reden). Dan zijn vergeetachtige studenten dus 192 euro aan boetes verder.

Alternatief

Er is een alternatief voor zo’n boete: in plaats van een boete uitdelen zou je gewoon de ritprijs in rekening kunnen brengen. Dankzij het ov-systeem met inchecken en uitchecken weet je immers precies welke reis de (oud-)studenten hebben gemaakt.

De boetes zijn bedoeld om misbruik van het studentenreisproduct te bestrijden: de overheid en vervoersbedrijven willen voorkomen dat (oud-)studenten gratis doorreizen met hun ov-studentenkaart terwijl ze er geen recht meer op hebben. Maar dat misbruik kun je ook voorkomen door de ritprijs in rekening te brengen. Daar heb je geen boetes meer voor nodig.

Technisch kan het

Het bedrijf achter de ov-chipkaart en OVpay (Translink) denkt dat het kan. “Technisch is van alles mogelijk te maken”, zegt een woordvoerder.

Het ministerie van Onderwijs is desondanks niet van plan de ov-boetes voor studenten te schrappen. Het idee klinkt sympathiek, zei minister Rianne Letschert woensdag in een Tweede Kamer-debat, maar het zou DUO te veel werk kosten. Ze verwacht veel van de nieuwe mogelijkheid voor studenten om het reisproduct online stop te zetten. “Dat zie ik als een van de belangrijkste maatregelen van de komende tijd om die boetes zo laag mogelijk te krijgen.”

HOP, Bas Belleman