IO-onderzoek: Hoe goed kun je slapen in de Delftse collegebanken?

Hoe goed valt er te slapen in de Delftse collegebanken? Tijd voor een onderzoek! We beginnen in de Aula. “Ik hoop natuurlijk niet dat studenten tijdens mijn college zitten te slapen!” lacht Gerbera Vledder, onderzoeker comfort en ergonomie in vervoer (Industrieel Ontwerpen) als de deur naar collegezaal B openzwaait. “Maar het is wel interessant om te kijken hoe we deze stoelen vanuit mijn onderzoek zouden beoordelen.”

Vledder neemt plaats op een van de stoelen met blauwe, wat vale stoffen bekleding. “De rugleuning is hoog genoeg zodat je er met je hoofd tegen kan leunen, maar er zit geen kussen, het is niet heel comfortabel”, oordeelt ze. “Een armleuning zou ook helpen: goed voor zitcomfort, vermindert de spanning in je nek en spieren, en is extra ondersteuning voor je bovenlichaam.” Vledder klapt het tafeltje uit. “Tijdens reizen heb je vaak een tafeltje voor je, dat hebben we niet meegenomen in het onderzoek.”

Vledders dissertatie ‘Wegen naar meer comfort voor toekomstige mobiliteit’ behandelt diverse onderwerpen; van akoestisch comfort in propellervliegtuigen tot slapen tijdens het reizen, waarbij het zwaartepunt ligt op zittend slapen en slapen in begrensde ruimte. Zoals nu in de collegebank. Ze legt haar hoofd op het tafeltje. “Interessant voor vervolgonderzoek, hoewel vaak de afstand tot de persoon voor je zo nauw is dat deze houding niet mogelijk is.”

‘130 graden is de absolute minimale hoek die nodig is voor comfortabele slaap’

De onderzoeker meet met een rolmaat de afstand tussen een punt op een stoel en hetzelfde punt op de stoel ervoor. “De pitchafstand – een maat voor beenruimte – en de breedte van de stoel zijn leidende maten voor comfort. Bij meer ruimte kun je variëren in je houding, en dat is voor slaap heel belangrijk.” Ze gaat weer zitten. “Ik ben 1,67 meter. Voor mij is dit een goede stoel, maar ik kan me voorstellen dat mensen die langer zijn niet genoeg ruimte hebben.”

Vledder meet de hoek van de rugleuning: zo’n 110 graden. “130 graden is de absolute minimale hoek die nodig is voor comfortabele slaap. Een hoek van 140 à 150 zou beter zijn, en het liefst volledig plat: 180 graden.” Eindoordeel? “Een 7 qua breedte. Qua beenruimte denk ik een 6. En de hoofdsteun, dat is een knelpunt: een 5.”

Weinig onderzoek naar zittend slapen

Zittend slapen, is dat niet al uitgebreid onderzocht door de NS of een andere vervoerder? “Gek genoeg is er in de hele breedte weinig onderzoek gedaan naar slaap. Wel naar slaapkwaliteit, slaapfases en dergelijke, maar veel minder naar de fysieke ruimte waarin we slapen. Matrasmerken doen wel claims zoals: ‘dit is perfect voor zijslapen vanwege de curve voor je spine’. Maar daar is geen onomstotelijk bewijs voor.”

Uit onderzoek blijkt dat Nederlanders het liefst op hun zij slapen met hun benen een beetje opgetrokken. Vledder onderzocht of de slaapwensen anders zijn als het maar voor een nachtje is, zoals tijdens reizen. “Wat als je mensen laat slapen in hun favoriete slaaphouding, hoeveel ruimte neemt dat daadwerkelijk in?” 1,71 meter lijkt volgens dit onderzoek genoeg te zijn voor de meeste mensen. Handige informatie voor bijvoorbeeld slaaptreinen of het vliegtuig. “In de businessclass heb je smalle stoelen die plat kunnen om te slapen. Maar het is misschien prettiger als de afstand tussen de stoelen korter is met meer ruimte in de breedte.”

‘Goed voor college, maar minder goed om op te slapen’

Naar rechtop zittend slapen is volgens Vledder helemaal geen onderzoek gedaan. “Wij hebben geobserveerd welke houdingen mensen aannemen tijdens het slapen in een stoel in diverse formaten met verschillende rugleuninghoeken, en hoeveel ze van houding wisselen. We zien dat hoe meer je rechtop zit, hoe meer bewegingen je maakt. We vermoeden dat dit komt omdat je discomfort ervaart en wel van houding moet wisselen. Lastig is dat in de volledig platte situatie mensen ook meer gaan bewegen, maar dan is het meer natuurlijk gedrag en juist gewenst.”

Actieve houding

We lopen naar de volgende zaal: Joost van der Grinten bij IO. Hier staan paarse en blauwe stoelen met iets meer beenruimte, maar het zitoppervlak is wat smaller. Minder ruimte dus voor het wisselen van houding. “De rugleuning is laag en geeft alleen steun aan de onderrug, maar is wel ergonomischer: er zit een curve in, beter dan de rechte plank in de aula. Er is hier meer rekening gehouden met de gebruiker, deze stoel is ontworpen voor een actievere houding. Goed voor college, maar minder goed om op te slapen”, aldus de expert.

Op naar de faculteit Mechanical Engineering, hier staan rode stoelen mét armleuning. “Dat is wel heel fijn, daardoor heb je meer manieren om je hoofd te ondersteunen. Bovendien kun je je hoofd op het randje leggen. Met een jas eronder kun je al een heel eind komen”, aldus Vledder. “De stoel geeft iets minder lendensteun, maar tot nu toe is dit de beste stoel om op te slapen.”

‘Dat kan knikkebollen wellicht in de hand werken’

Het heeft iets ludieks hoe we hier staan met rolmaat en gradenboog, maar onderzoek naar comfortabel zitten is heel relevant. Vorige week verschenen er berichten in de media over te kleine bestuurdersplekken waardoor buschauffeurs ziek thuis kwamen te zitten. “Uiteindelijk kunnen mensen zelfs arbeidsongeschikt raken door ongeschikte stoelen, wanneer ze langdurig in een verkeerde houding werken.” Geldt dat ook voor studenten? “Ik denk dat stoelen in collegezalen best kunnen bijdragen aan het ontwikkelen van rug- of nekklachten wanneer studenten er lang op moeten zitten, arbeidsongeschiktheid is wellicht wat overdreven.”

Tijd voor de laatste stoelen op het programma, die bij Civiele Techniek en Geowetenschappen. Deze collegezaal heeft een bijzondere vorm: de trap en collegebanken lopen in een soort curve omhoog voor optimaal zicht. “De plek in de collegezaal waar je zit speelt ook een rol. Onderaan moet je meer omhoog kijken, bovenaan meer omlaag. Dat kan knikkebollen wellicht in de hand werken”, aldus Vledder. Wie een dutje wil doen tijdens college kan dus beter bovenin zitten. Dit maakt geen deel uit van haar onderzoek, benadrukt Vledder.

Stoelen met armsteunen slapen het lekkerst

Vier zalen met stoelen. In welke stoel kun je het lekkerste zittend slapen? “De stoelen van Mechanical Engineering. Dankzij de armsteunen hebben ze de meeste comfortabele posities om in te slapen.” Wat zou ze nog geschikter maken voor een dutje? “Een goede hoofdsteun, een grotere hoek tussen zitvlak en rugleuning en voetensteun zouden helpen om studenten beter te laten slapen in deze collegebanken.” Lachend voegt ze toe: “Maar dat is natuurlijk niet de bedoeling. Ik ben heel benieuwd naar de ervaringen van studenten.”

Toekomst

Slapen als bestuurder in een zelfrijdende auto is misschien nog wat gevaarlijk. Toch wordt er onderzoek gedaan naar comfortabel zittend slapen in auto’s. Waarom is dat? “Het is voor bijrijders interessant, en ook is een dutje doen tijdens het opladen van je elektrische auto steeds populairder.”

Hoe zal de autostoel van de toekomst eruit zien? Kan die helemaal plat, zodat je languit kan liggen? Vledder: “Ruimtegebrek laat dit niet toe. Voor comfort zou dat het prettigst zijn, maar wegens crashveiligheid is dat niet aan te raden. Er is dan risico op submarining, dat je onder de gordel doorglijdt. Bovendien is het schadelijk voor je rug als de hoek te groot is tijdens een ongeluk. Dus de stoel helemaal plat tijdens het (bij-)rijden is niet aan te raden, tenzij je naar een ander model stoel en andere gordel dan de huidige driepuntsgordel gaat. Een interessante missie voor ontwerpers.”