Hogescholen willen graag het leger lesgeven, universiteiten werken aan raamovereenkomst

De Vereniging Hogescholen heeft een ‘intentieverklaring’ getekend voor samenwerking met de krijgsmacht. Ook demissionair staatssecretaris van Defensie Gijs Tuinman zette zijn handtekening, net als de MBO Raad en enkele particuliere opleiders.

“Defensie staat voor de uitdaging om haar personele gereedheid te vergroten en duurzaam te borgen”, aldus de verklaring. “Gezien de geopolitieke ontwikkelingen en de groeiende vraag naar opleidingscapaciteit is samenwerking met externe opleiders noodzakelijk en gewenst.”

Geen verplichtingen

De intentieverklaring werd eind november ondertekend, maar pas vorige week kwam de tekst ervan naar buiten. Daarin spreken de partijen een ‘gezamenlijke ambitie’ uit. Ze gaan de opleidingscapaciteit vergroten, aanvullend op de kernactiviteiten van Defensie. De samenwerking moet bijdragen aan een ‘schaalbare en toekomstbestendige krijgsmacht’.

Maar er staat ook klip en klaar: “Deze verklaring schept geen juridische verplichtingen of financiële garanties. Zij dient als startpunt voor nadere gesprekken en verdere beleidsmatige uitwerking.”

Minor voor reservist

Mogelijk gaan hogescholen een deel van hun onderwijs toesnijden op het leger: “Partijen onderzoeken of, hoe en in welke omvang ze onderdeel worden van het personeelaanvullingssysteem van de krijgsmacht in crisis- en oorlogstijd”, staat in de verklaring.

Minor om in een half jaar tijd reservist te worden

Hogescholen Avans en Fontys zijn daar al mee begonnen. Zij ontwikkelen samen met Defensie een minor, waarin studenten bijvoorbeeld in een half jaar tijd tot reservist worden klaargestoomd. Bij Avans kunnen studenten zich in februari al aanmelden, Fontys volgt iets later.

Wat doen de universiteiten?

De universiteiten staan niet tussen de ondertekenaars. Toch zijn ze allang aan het kijken hoe ze kunnen samenwerken met Defensie. Studenten in Groningen kunnen bijvoorbeeld meedoen aan de Nationale Weerbaarheidstraining. De medezeggenschapsraad van de Rijksuniversiteit stelde er onlangs kritische vragen over.

Ook aan de technische universiteiten levert de samenwerking met Defensie nieuwe vraagstukken op. Zo zijn wetenschappers niet gewend om hun onderzoek geheim te houden, merken wetenschappers in Eindhoven op. Toch eist Defensie soms geheimhouding.

In Twente denken wetenschappers na over de dilemma’s rondom dual use: kan het zijn dat hun civiele uitvindingen straks in militaire handen eindigen? En is dat erg? Daar zal de komende tijd discussie over zijn, verwacht een wetenschapper. “Laten we het intern vooral met elkaar oneens blijven, des te zorgvuldiger en beter kunnen we afwegingen maken.”

TU Delft tekende al overeenkomst met Defensie

Op de TU Delft tekende rector magnificus Tim van der Hagen in april al een intentieverklaring met de afdeling Commando Materieel en IT van het ministerie van Defensie. “De voorgenomen samenwerking richt zich op een aantal belangrijke onderzoekthema’s, technologieën en innovaties die van belang zijn voor het ministerie van Defensie. De TU Delft werkt daarbij als belangrijke partner samen door ontwikkeling en levering van buitengewone kennis en technologische ondersteuning”, schrijft het ministerie in een persbericht. Om welke kennis en technologie het gaat is niet duidelijk.

Op de campus is tegenwoordig ook legergroen te zien

Sinds diezelfde maand is er ook legergroen te zien op de campus. In het gebouw van Yes!Delft, waar Delftse start-ups zijn gevestigd, opende de krijgsmacht eind april MINDBase. Het ministerie van Defensie wil vanuit deze ‘uitvalsbasis’ samenwerken met start-ups en scale-ups.

Overeenkomst met universiteiten

UNL, de koepelorganisatie van Nederlandse universiteiten werkt met het ministerie van Defensie aan een ‘raamwerkovereenkomst’ voor onderzoek. Deze overeenkomst moet de samenwerking tussen universiteiten en Defensie eenvoudiger maken, zegt een UNL-woordvoerder. “De raamwerkovereenkomst gaat over de manier en voorwaarden voor samenwerking, niet over de inhoud.”

Ergens in de eerste helft van 2026 zal die overeenkomst klaar zijn, verwacht hij. “Vervolgens is het aan individuele universiteiten of zij die willen ondertekenen.”

HOP, Bas Belleman en Olmo Linthorst/ Delta, Annebelle de Bruijn