Houten fiets vervuilt niets
Hij heeft geen vieze uitstoot. Maar voor het stalen ros écht duurzaam is, moet er nog veel aan veranderen, vindt Arno Scheepens. Zijn afstudeerproject is een houten fiets.
Arno Scheepens. (Foto: Sam Rentmeester/FMAX)
De werkplaats industrieel ontwerpen (IO) is overvol. Waar geen werkbanken staan, zitten studenten of liggen wielen en grote stukken staal. Eerstejaars werktuigbouwkundestudenten werken er aan een auto voor een ontwerpwedstrijd. “Het gaat me wel aan het hart”, zegt IO-afstudeerder Arno Scheepens. “Ze gebruiken veel meer staal dan nodig.” Zelf doet hij er alles aan om een fiets te maken met zo min mogelijk staal.
Zijn ambitie is groot: een honderd procent duurzame fiets ontwikkelen. En dan bedoelt hij niet cradle-to-cradle, een ontwerpfilosofie waarbij alle gebruikte materialen na de levensduur van het product weer nuttig gebruikt moeten kunnen worden. “Veel fietsen komen nu uit China. En staal verwerken kost veel energie”, zegt Scheepens. “Cradle-to-cradle laat de energie die nodig is voor fabricage buiten beschouwing. Het gaat lang niet ver genoeg.”
Dus staat hij in de werkplaats laagjes hout te lijmen, te stomen en te buigen tot een fietsframe. “Ik heb per fiets twee keer zo veel houtafval dan er hout in de fiets gaat. Met een kleine warmtekrachtcentrale kan ik daar vier keer de energie uit halen die ik nodig heb.”
Meer energie bespaart hij door, tegen de trend van globalisering in, te 'lokaliseren'. Om transport te minimaliseren, wil hij alleen materialen gebruiken die lokaal geproduceerd worden. Ook blijft de afzetmarkt beperkt tot de regio rond de producent. Friesland, in het geval van Scheepens studie, die hij uitvoert mede in opdracht van het Cartesius Instituut in Leeuwarden.
Maar alleen daarmee bereikt hij zijn doel honderd procent duurzaam te zijn nog niet. De materialen komen zijn 'ReBicycle' niet in als ze, behalve lokaal geproduceerd, niet ook natuurlijk en hernieuwbaar zijn. Geen rubber voor de banden dus, want dat groeit niet in Friesland. Maar uiteindelijk ook geen staal voor de lagers en de remmen. En welke lijm kan hij gebruiken om zijn houten frame in elkaar te zetten?
“Iedereen denkt te weten dat het niet kan, een honderd procent duurzame fiets”, lacht Scheepens. De doorgaans erg enthousiaste professor Han Brezet liet hem dan ook eerst een maand studeren op de haalbaarheid van zijn idee. Scheepens wist Brezet te overtuigen: “Met de materialen die er nu voorhanden zijn, kan ik zeventig procent van de fiets van lokaal, natuurlijk en hernieuwbaar materiaal maken. En er is meer in ontwikkeling.”
Zo kan olie van distelzaadjes of lijnzaad een goede grondstof zijn voor polyurethaan, een materiaal dat Scheepens wil gebruiken voor de banden en het zadel. Maar ook voor een natuurlijke epoxy waarmee hij de fiets in elkaar wil lijmen. “Nu is die epoxy nog niet goed genoeg en gebruik ik een minder milieuvriendelijke variant. Er komt geen schroefje aan te pas, maar de fiets moet natuurlijk wel stevig zijn.”
Dat zijn prototype nog niet honderd procent duurzaam is, ontmoedigt Scheepens niet. “Tot nu verbeteren ontwerpers vaak alleen het slechtste onderdeel van een product. Ik ben helemaal opnieuw begonnen, wilde alles goed doen”, vertelt Scheepens. “Dan kom je vanzelf tegen wat echt niet duurzamer kan. En weet je waar onderzoek naar gedaan moet worden, zodat het over veertig jaar wel kan.”
Scheepens is optimistisch. Hij denkt dat er straks flink wat Friezen rondrijden op zijn houten fiets. Ze betalen voor een lidmaatschap waarmee ze een fiets kunnen lenen tot hij opgebruikt is. “Ze gaan een jaar of vijf mee”, schat Scheepens. De gebruiker krijgt dan een nieuwe fiets. De oude wordt gedemonteerd en verbrand. Scheepens: “De as gaat weer terug de natuur in, als voeding voor andere bomen. Mijn ontwerp is een soort ecosysteem dat fietsen uitpoept en uitleent.”
Houten kont?
Of een houten fiets zijn berijder een houten kont bezorgt, weet Scheepens nog niet. Hij heeft er nog niet op gefietst. Ook minister Cramer kreeg dinsdag tijdens haar bezoek aan de TU niet haar beloofde eerste ritje. “Ik heb wat meer tijd nodig om hem goed te testen. Ik wil de minister geen valpartij bezorgen en ook niet met een kapot prototype komen te zitten.”
Reacties
Eindelijk eens een ontwerp die echt helemaal vanaf de besis duurzaam wil zijn. Zo moeten er meer komen, die ook door de commercie opgepikt worden.
12-06-2009 | 14.54 | Th. J. Scheepens, Haren
geweldig initiatief! ben benieuwd naar de verdere ontwikkeling van de fiets en het gebruik van de verschillende grondstoffen.
13-06-2009 | 17.37 | jikke westerterp, Utrecht
Zelden zo'n lachwekkend concept gezien. Als ik de dimensies van de fiets goed bekijk zijn die overeenkomstig met die van een metalen frame, dit terwijl de stijfheid en sterkte van hout dat totaal niet zijn. Daarnaast zijn conventionele fiets frames niet voor niks van ronde buizen, dit omdat door het gunstigere traagheidsmoment de doorbuiging minder is. Dit is gewoon een metalen fiets vervaardigen uit hout. Het omgekeerde gebeurde in de vliegtuigbouw toen men overschakelde van hout naar aluminium, het concept bleef hetzelfde, terwijl het materiaal zich juist leende voor innovatie op dat gebied... Ik vraag me ook af hoe deze fiets beschermd gaat worden tegen werking en rot... niks is vervelender dan kromme wielen na een vochtige dag. Ik lees ook niks over de arbeidsintensiviteit van het maken deze fiets. Als deze fiets op grote schaal geproduceerd moet gaan worden, dient het proces geautomatiseerd te worden, om het geheel betaalbaar te houden. En de vereiste mallen en gereedschap zijn zeer zeker niet duurzaam. Jammer maar helaas dus.
15-06-2009 | 14.10 | Harm Kuijpers, Delft
Zelden zo'n kortzichtige reactie gezien als die van Harm Kuijpers. Het project van Arno draait niet om het ontwerp van de fiets, het is een showcase naar een stap die verder gaat dan de achterhaalde theorie van cradle to cradle. Alle beren die Harm op de weg ziet zijn zeker te overwinnen, maar daar is visie voor nodig; iets wat hem blijkbaar ontbreekt. Wat al blijkt doordat hij de dimensies van de fiets verkeerd inschat. Ik vind het een supermooi project, met zoals gezegd visie en bovenal lef. Dat zijn nu juist de dingen die we nodig hebben om daadwerkelijk eens iets nuttigs te doen met onze aardkloot.
17-06-2009 | 00.47 | Jeroen van Vorsselen, Delft
Het klinkt allemaal goed en innovatief, deze rebicycle Je hebt een goede reden om de minister nog eens uit te nodigen voor een ritje. Na Friesland komt toch wel Noord Holland. De Afsluitdijk lijkt me een goed testparcours. Succes met de verdere ontwikkeling
17-06-2009 | 09.11 | hans van reeuwijk, ergen
mooie discussie. Ik ben steeds benieuwder, wanneer is zn afstuderen?
19-06-2009 | 00.42 | marc borger, delft
Echt super geweldig! Zit erop te wachten dat er een goed model in de winkel komt.Had 2 jaar geleden al eens een folder aangevraagd bij de fietsenwinkel, of ze voor mij wilden kijken op de fietsenbeurs of er al iets meer over bekend was, ze moesten daar wel om lachen. Ik vertelde, ik weet zeker dat de houten fiets er komt. Mijn advies: Neem alle aandacht en ruimte om een goed produkt af te leveren.Wens je heel veel succes.Het gaat jou helemaal lukken daar ben ik van overtuigd. Met je ontwerp- uitvinding ga je helemaal mee met de klimmaatveranderingen.Dus dat kromtrekken van de wielen valt reuze mee hoor.We wachten rustig af en.......... voor de mensen die het niet weten de jeugd heeft de toekomst.
21-06-2009 | 15.18 | G van Dijk, Amerika
Hartelijk dank voor alle reacties! Bij deze wil ik de kans nemen om iedereen die gereageerd heeft uit te nodigen voor mijn afstudeerpresentatie op 9 juli van 15.45 tot 16.30 uur op de faculteit Industrieel Ontwerpen in zaal T " Joost van de Grinten". Hopelijk tot dan, Met vriendelijke groet, Arno Scheepens
23-06-2009 | 12.07 | Arno Scheepens, Delft
"Gebruik hernieuwbare energie" is het tweede principle (van de 3 principles) in het Cradle to Cradle model. Het is dus iets te kort door de bocht om te stellen dat C2C niet over energie gaat. Er worden heel specifieke eisen, ook op energiegebied aan C2C projecten en producten gesteld. Het maakt wel degelijk een belangrijk deel uit van het model. Misschien toch nog eens een keertje rondneuzen op de EPEA of MBDC websites voordat je zo'n statement als “Cradle-to-cradle laat de energie die nodig is voor fabricage buiten beschouwing.” maakt? Diana den Held strategisch adviseur van Michael Braungart
04-11-2009 | 16.57 | Diana, Amsterdam