Het gaat niet om je ego, maar om de mensheid

Publiceren of niet. Voorzichtigheid boven alles of totale wetenschappelijk vrijheid. Het persbericht dat het Erasmus MC eind november 2011 uitstuurde met de boodschap dat viroloog Ron Fouchier het vogelgriepvirus H5N1 had weten te veranderen in een ‘gevaarlijk mensenvirus’ leidt tot op de dag van vandaag tot discussie en onenigheid.

Dat bleek ook afgelopen maandagavond tijdens een debat bij de Koninklijke Nederlandse Akademie der Wetenschappen. Hoofdpersonen waren Ron Fouchier zelf, veiligheidsexpert Ben Ale van de TU Delft en Marianne Donker, directeur publieke gezondheid bij het ministerie van volksgezondheid.

De ergernis was op onbewaakte ogenblikken van de gezichten van Donker en Fouchier af te lezen. Hij wil zijn onderzoek publiceren in het vooraanstaande vakblad Science, zij wil eerst grondig alle voors en tegens tegen elkaar afwegen. En Donker is niet de enige: zij noemde acht ministeries op die met het onderwerp bezig zijn.
De grootste vrees is dat terroristen en schurkenstaten het artikel in Science zullen lezen als een recept voor een dodelijk virus. Die vrees is zo sterk dat het ministerie van economische zaken een paardenmiddel van stal haalde: Fouchier moet een exportvergunning voor zijn onderzoek aanvragen. Zelf wil hij dat niet, terwijl Donker er nog maar eens op wees dat de overheid niet zal wijken.

Om die reden was er begin deze week ook in Den Haag een (besloten) bijeenkomst van experts om zich ‘van alle kanten’ over het onderwerp te buigen. Donker: “De inzet is niet om iets te verbieden, maar om zorgvuldig tot een afweging te komen. Wij vinden niet dat een wetenschapper in zijn eentje over eventuele risico’s mag beslissen.”

Fouchier, op zijn beurt, zei meerdere malen dat het virus dat hij maakte zo gevaarlijk niet is. “Het veroorzaakt griep, geen sterfte.” De wetenschapper ergert zich eraan dat zijn onderzoek nu opeens op zoveel barrières stuit, terwijl er aan de lopende band over griepvirussen wordt gepubliceerd. “Voor iedereen staat het stoplicht op groen. En zij rijden door. Alleen Fouchier moet bij groen licht wachten.” Volgens hem kan het wetenschappelijk onderzoek niet verder zonder publicatie, terwijl het juist bedoeld is om mensenlevens te redden.

Tussen de betogen van de twee ‘tegenstanders’, mocht Ben Ale een betoog houden over risico’s en gevaren, op zijn bekende cabareske manier. Volgens Ale is de wereldgeschiedenis doorspekt met verhalen over gevaarlijke kennis. Meerdere malen benadrukte hij niet te weten of er in het geval van Fouchier sprake is van gevaarlijke kennis – het onderzoek is immers niet gepubliceerd – maar hij riep op tot bezinning. “Wetenschappers zouden zich moeten afvragen of ze alles moeten willen weten en of ze alles moeten delen. Ze moeten zich kunnen verplaatsen in de overheid, die een bredere afweging moet maken. Het gaat niet om je ego, maar om de mensheid.”

Volgens Ale hebben alle mensen, ook wetenschappers, de neiging negatieve informatie naast zich neer te leggen en positief te denken. Het lab van Fouchier kan wel aan alle kanten uitstekend beveiligd zijn, maar hoe zit het met de wetenschappers zelf? Het is in Ales optiek goed om je af te vragen of wetenschappers betrouwbaar zijn, of ze kunnen worden omgekocht, bij welke partij ze horen, enzovoort. En dan is er nog de kans dat een medewerker uit woede tegenover zijn baas gekke dingen doet, zoals dat ook met Antrax gebeurde. “Ik word hier zenuwachtig van als security-meneer.”


06 maart 2015 12.17

​Studielening? Eerst sparen, dan aflossen

Nederlanders willen hun spaargeld liever niet aanspreken om een studieschuld af te lossen, blijkt uit een enquête van het Nibud. De meesten willen een buffer achter de hand houden.
05 maart 2015 15.32

​Tegen rendementsdenken? Weet wat je wenst

Als het rendementsdenken verdwijnt, wat komt er dan voor in de plaats? Misschien wel iets heel anders dan de actievoerders van de ‘Nieuwe Universiteit’ zouden willen.

05 maart 2015 15.12

​Rustige bijeenkomst TU op nationale actiedag

Geen scanderende menigtes gisteren bij de TU, maar een verpletterende stilte na de vraag wie er wat tegen het college van bestuur wilde zeggen op de nationale actiedag voor meer democratie en inspraak van studenten.
05 maart 2015 15.12

‘Grootste schip geen ijdelheid, maar noodzaak’

‘Grootste schip geen ijdelheid, maar noodzaak’ Openhartig en trots vertelde TU-alumnus Edward Heerema gisteravond in de aula over de totstandkoming en bouw van zijn ‘Pioneering Spirit’, het grootste schip ter wereld. Ondanks de nieuwe naam blijft het gevaarte een eerbetoon aan zijn ...

05 maart 2015 12.55

​Raad Hogeschool Utrecht keurt begroting voor derde maal af

Terwijl actievoerders van De Nieuwe Universiteit meer zeggenschap claimen voor studenten en staf, heeft de medezeggenschapsraad van de Hogeschool Utrecht de instellingsbegroting voor de derde maal verworpen.
05 maart 2015 11.28

​Vooral debat op landelijke actiedag

Studenten en docenten van universiteiten en een klein aantal hogescholen probeerden gisteren de hervormingsideeën van De Nieuwe Universiteit uit te venten. Het ging er soms fel aan toe.

  Meer