Het gaat niet om je ego, maar om de mensheid

Publiceren of niet. Voorzichtigheid boven alles of totale wetenschappelijk vrijheid. Het persbericht dat het Erasmus MC eind november 2011 uitstuurde met de boodschap dat viroloog Ron Fouchier het vogelgriepvirus H5N1 had weten te veranderen in een ‘gevaarlijk mensenvirus’ leidt tot op de dag van vandaag tot discussie en onenigheid.

Dat bleek ook afgelopen maandagavond tijdens een debat bij de Koninklijke Nederlandse Akademie der Wetenschappen. Hoofdpersonen waren Ron Fouchier zelf, veiligheidsexpert Ben Ale van de TU Delft en Marianne Donker, directeur publieke gezondheid bij het ministerie van volksgezondheid.

De ergernis was op onbewaakte ogenblikken van de gezichten van Donker en Fouchier af te lezen. Hij wil zijn onderzoek publiceren in het vooraanstaande vakblad Science, zij wil eerst grondig alle voors en tegens tegen elkaar afwegen. En Donker is niet de enige: zij noemde acht ministeries op die met het onderwerp bezig zijn.
De grootste vrees is dat terroristen en schurkenstaten het artikel in Science zullen lezen als een recept voor een dodelijk virus. Die vrees is zo sterk dat het ministerie van economische zaken een paardenmiddel van stal haalde: Fouchier moet een exportvergunning voor zijn onderzoek aanvragen. Zelf wil hij dat niet, terwijl Donker er nog maar eens op wees dat de overheid niet zal wijken.

Om die reden was er begin deze week ook in Den Haag een (besloten) bijeenkomst van experts om zich ‘van alle kanten’ over het onderwerp te buigen. Donker: “De inzet is niet om iets te verbieden, maar om zorgvuldig tot een afweging te komen. Wij vinden niet dat een wetenschapper in zijn eentje over eventuele risico’s mag beslissen.”

Fouchier, op zijn beurt, zei meerdere malen dat het virus dat hij maakte zo gevaarlijk niet is. “Het veroorzaakt griep, geen sterfte.” De wetenschapper ergert zich eraan dat zijn onderzoek nu opeens op zoveel barrières stuit, terwijl er aan de lopende band over griepvirussen wordt gepubliceerd. “Voor iedereen staat het stoplicht op groen. En zij rijden door. Alleen Fouchier moet bij groen licht wachten.” Volgens hem kan het wetenschappelijk onderzoek niet verder zonder publicatie, terwijl het juist bedoeld is om mensenlevens te redden.

Tussen de betogen van de twee ‘tegenstanders’, mocht Ben Ale een betoog houden over risico’s en gevaren, op zijn bekende cabareske manier. Volgens Ale is de wereldgeschiedenis doorspekt met verhalen over gevaarlijke kennis. Meerdere malen benadrukte hij niet te weten of er in het geval van Fouchier sprake is van gevaarlijke kennis – het onderzoek is immers niet gepubliceerd – maar hij riep op tot bezinning. “Wetenschappers zouden zich moeten afvragen of ze alles moeten willen weten en of ze alles moeten delen. Ze moeten zich kunnen verplaatsen in de overheid, die een bredere afweging moet maken. Het gaat niet om je ego, maar om de mensheid.”

Volgens Ale hebben alle mensen, ook wetenschappers, de neiging negatieve informatie naast zich neer te leggen en positief te denken. Het lab van Fouchier kan wel aan alle kanten uitstekend beveiligd zijn, maar hoe zit het met de wetenschappers zelf? Het is in Ales optiek goed om je af te vragen of wetenschappers betrouwbaar zijn, of ze kunnen worden omgekocht, bij welke partij ze horen, enzovoort. En dan is er nog de kans dat een medewerker uit woede tegenover zijn baas gekke dingen doet, zoals dat ook met Antrax gebeurde. “Ik word hier zenuwachtig van als security-meneer.”


27 maart 2015 20.47

Steeds meer joint programmes met buitenlandse universiteiten

Nederlandse en buitenlandse universiteiten bieden steeds vaker gemeenschappelijke onderwijsprogramma’s aan. Als het ministerie de regels versoepelt, kunnen het er nog veel meer worden, verwacht universiteitenvereniging VSNU.
27 maart 2015 20.44

Gevreesd TTIP-verdrag gaat niet over onderwijs

Het vrijhandelsverdrag TTIP zal publieke diensten als onderwijs en gezondheidszorg niet raken, bezweren de Europese Unie en de Verenigde Staten in een gezamenlijke verklaring.

27 maart 2015 20.37

Nederlands hoger onderwijs krijgt voorpost in Zuid-Afrika

Het Nederlandse hoger onderwijs heeft er een ambassade bij: internationaliseringsorganisatie EP-Nuffic opende vandaag in Zuid-Afrika een nieuw kantoor.
26 maart 2015 15.28

De 'French kiss of food'

"Op de verbouw van cacao hoeven we niet trots te zijn", vindt Tony's Chocolonely-eigenaar Henk Jan Beltman. Tijdens een drukbezochte lezing bij Industrieel Ontwerpen vertelde hij over slavenarbeid, de ontstaansgeschiedenis ...

26 maart 2015 15.24

SP werkt aan wetsvoorstel over democratisering

SP-Kamerlid Jasper van Dijk verzamelt informatie voor een eigen wetsvoorstel over de democratisering van het hoger onderwijs. De actievoerende studenten en docenten in het Maagdenhuis dachten gisteravond hardop met hem mee.
26 maart 2015 11.47

Joris Luyendijk over de boeman in het bankgebouw

1800 Mensen kwamen erop af. De lezing van Joris Luyendijk, woensdag 25 maart in de Aula, over zijn boek ‘Dit kan niet waar zijn' is daarmee de meest succesvolle lezing ooit voor Studium Generale Delft.

  Meer