Het gaat niet om je ego, maar om de mensheid

Publiceren of niet. Voorzichtigheid boven alles of totale wetenschappelijk vrijheid. Het persbericht dat het Erasmus MC eind november 2011 uitstuurde met de boodschap dat viroloog Ron Fouchier het vogelgriepvirus H5N1 had weten te veranderen in een ‘gevaarlijk mensenvirus’ leidt tot op de dag van vandaag tot discussie en onenigheid.

Dat bleek ook afgelopen maandagavond tijdens een debat bij de Koninklijke Nederlandse Akademie der Wetenschappen. Hoofdpersonen waren Ron Fouchier zelf, veiligheidsexpert Ben Ale van de TU Delft en Marianne Donker, directeur publieke gezondheid bij het ministerie van volksgezondheid.

De ergernis was op onbewaakte ogenblikken van de gezichten van Donker en Fouchier af te lezen. Hij wil zijn onderzoek publiceren in het vooraanstaande vakblad Science, zij wil eerst grondig alle voors en tegens tegen elkaar afwegen. En Donker is niet de enige: zij noemde acht ministeries op die met het onderwerp bezig zijn.
De grootste vrees is dat terroristen en schurkenstaten het artikel in Science zullen lezen als een recept voor een dodelijk virus. Die vrees is zo sterk dat het ministerie van economische zaken een paardenmiddel van stal haalde: Fouchier moet een exportvergunning voor zijn onderzoek aanvragen. Zelf wil hij dat niet, terwijl Donker er nog maar eens op wees dat de overheid niet zal wijken.

Om die reden was er begin deze week ook in Den Haag een (besloten) bijeenkomst van experts om zich ‘van alle kanten’ over het onderwerp te buigen. Donker: “De inzet is niet om iets te verbieden, maar om zorgvuldig tot een afweging te komen. Wij vinden niet dat een wetenschapper in zijn eentje over eventuele risico’s mag beslissen.”

Fouchier, op zijn beurt, zei meerdere malen dat het virus dat hij maakte zo gevaarlijk niet is. “Het veroorzaakt griep, geen sterfte.” De wetenschapper ergert zich eraan dat zijn onderzoek nu opeens op zoveel barrières stuit, terwijl er aan de lopende band over griepvirussen wordt gepubliceerd. “Voor iedereen staat het stoplicht op groen. En zij rijden door. Alleen Fouchier moet bij groen licht wachten.” Volgens hem kan het wetenschappelijk onderzoek niet verder zonder publicatie, terwijl het juist bedoeld is om mensenlevens te redden.

Tussen de betogen van de twee ‘tegenstanders’, mocht Ben Ale een betoog houden over risico’s en gevaren, op zijn bekende cabareske manier. Volgens Ale is de wereldgeschiedenis doorspekt met verhalen over gevaarlijke kennis. Meerdere malen benadrukte hij niet te weten of er in het geval van Fouchier sprake is van gevaarlijke kennis – het onderzoek is immers niet gepubliceerd – maar hij riep op tot bezinning. “Wetenschappers zouden zich moeten afvragen of ze alles moeten willen weten en of ze alles moeten delen. Ze moeten zich kunnen verplaatsen in de overheid, die een bredere afweging moet maken. Het gaat niet om je ego, maar om de mensheid.”

Volgens Ale hebben alle mensen, ook wetenschappers, de neiging negatieve informatie naast zich neer te leggen en positief te denken. Het lab van Fouchier kan wel aan alle kanten uitstekend beveiligd zijn, maar hoe zit het met de wetenschappers zelf? Het is in Ales optiek goed om je af te vragen of wetenschappers betrouwbaar zijn, of ze kunnen worden omgekocht, bij welke partij ze horen, enzovoort. En dan is er nog de kans dat een medewerker uit woede tegenover zijn baas gekke dingen doet, zoals dat ook met Antrax gebeurde. “Ik word hier zenuwachtig van als security-meneer.”


18 december 2014 22.05

Lager BSA voor topsporters

Sporten op topniveau en tegelijk studeren aan de TU. Er zijn tientallen studenten, voornamelijk roeiers, die dat doen. Met een nieuw topsportbeleid wil de universiteit hen helpen om beide te combineren.
18 december 2014 15.59

Studentenraad bezorgd over toekomst RAS

Een fulltime bestuursjaar gaat een student drieduizend euro meer kosten met de invoering van het leenstelsel, stelt de studentenraad. Ze dringt er bij het college van bestuur op aan uitgaven aan de regeling afstudeersteun (RAS) minimaal ...

18 december 2014 14.58

Ophokuren in het hoger onderwijs

Universiteiten en hogescholen moeten meer contacturen roosteren. Maar als die extra uren bestaan uit films kijken, hebben ze weinig om het lijf. “Je merkt dat de opleiding uren aan het opvullen is”, klagen studenten.
18 december 2014 14.55

Twijfels over onafhankelijkheid examencommissie

Waar kun je terecht als je je tentamencijfer te laag vindt, als je vrijstellingen wilt krijgen of als je overhoop ligt met je stagebegeleider? Bij de examencommissie. Maar studenten twijfelen aan de onafhankelijkheid.

18 december 2014 13.19

Zweedse schreeuwrage waait over naar Amsterdam

De Amsterdamse politie is gisteravond uitgerukt naar de studentenflats van Uilenstede. Er was een enorm geschreeuw gehoord. Het bleken studenten die een nieuwe manier hebben gevonden om van hun tentamenstress af te komen.
18 december 2014 12.01

Italiaanse in het veen

“Veen is een fascinerend materiaal. Het lijkt op sneeuw.” Professor Cristina Jommi vertelde over haar onderzoek naar de Nederlandse bodem tijdens haar intreerede op 17 december.

  Meer