Geld stinkt niet

Die blauwe envelop in de bus is altijd weer even schrikken. Leuker kan de Belastingdienst het niet maken, zegt ze in de reclamespotjes. Toch blijkt de geschiedenis van het belasting heffen én van het smokkelen leuk genoeg om een museum mee te vullen.

/uploads/delta.tudelft.nl/delta_articles/15428/image/cultuur_38_07.jpg

Belasting op haarpoeder voor pruiken, belasting op speelkaarten of fietsen. Machthebbers hebben het door de eeuwen zo gek niet kunnen bedenken of ze hieven er belasting op.

De Romeinse keizer Vespasianus ging wel heel ver: hij voerde een belasting in op alle urine, die in de openbare toiletten in Rome werd uitgeplast. Die urine werd immers verhandeld op de markt, als reinigingsmiddel voor wol en leer. Reden genoeg, vond de keizer, om er als staat geld aan te mogen verdienen.

Aan Vespasianus wordt . niet zo verwonderlijk . de uitdrukking 'geld stinkt niet' toegeschreven. Dat zou hij tegen zijn zoon Titus gezegd hebben, die niet zo blij was dat zijn vader zich met iets smerigs als pis inliet.

Het Belasting & Douane Museum in Rotterdam blijkt vol te zitten met dit soort mooie verhalen. Het museum richt zich voornamelijk op de geschiedenis van de belastingheffing in Nederland.

De overgeleverde Nederlandse belastinggeschiedenis begint zo'n vijftien eeuwen geleden. Het museum heeft die periode opgedeeld in kleinere eenheden, waardoor er een goed overzicht ontstaat van de steeds verdere verfijning van het belastingstelsel.

Maar verfijnd of minder verfijnd, het verzet tegen belastingen blijkt zo oud als de belastingen zelf. In de zestiende eeuw na Christus leidde de invoering van een omzetbelasting van 10 procent in de Nederlandse gewesten van het Spaanse koninkrijk zelfs . samen met religieuze geschillen - tot de Tachtigjarige Oorlog.

In de zeventiende en achttiende eeuw volgden tientallen belastingoproeren, waarin vrouwen massaal door het lint gingen. Belastingverhogingen op eten en drinken maakten hen zo boos, dat zij de straat op gingen om de kantoren en woonhuizen van belastinginners toe te takelen.

Zo ook in Delft. In 1616 trokken de vrouwen van de stad naar het stadhuis, omdat de accijns op meel werd verhoogd terwijl die op wijn werd verlaagd. Onderweg kregen de vrouwen de belastinginner te pakken en de schutterij moest uitrukken om de vrouwen uit elkaar te drijven. Enkele van hen werden gestraft, maar het doel was bereikt: het stadsbestuur maakte de genomen belastingmaatregelen ongedaan.

Niet altijd ging het er zo heftig aan toe. In het belastingmuseum zijn ook vele spotprenten te zien, waarop belastingen op de hak worden genomen. Op een prent uit 1924 is bijvoorbeeld een fietsende man te zien, die op zijn stuur zijn kind vervoert en achterop zijn niet al te slanke vrouw. Het plaatje is een protest tegen de rijwielbelasting, die het de man onmogelijk maakt meer dan één fiets te kopen.

Het heffen van belasting betekent niet alleen verzet en kritiek, het is ook een uitnodiging voor velen om de wet te omzeilen en spullen te smokkelen.

Het museum noemt de grootschalige botersmokkel tussen Nederland en België in de periode van 1945 tot 1969 'de laatste wildwestperiode bij de Nederlandse douane'. Na de Tweede Wereldoorlog was roomboter in België zo duur, dat het interessant was boter vanuit Nederland de grens over te smokkelen.

De douane kon de criminelen weinig maken, totdat de Europese Gemeenschap in 1969 het prijsverschil teniet deed. De smokkelaars hadden vaak betere wapens en snellere auto's en ze schrokken er ook niet voor terug rookbommen te gooien of olie over de weg te spuiten.

Na 1969 was het afgelopen met de botersmokkel. Tegenwoordig heeft de douane vaak te maken met smokkel van drugs, sigaretten of wapens. Ook daarvan zijn in het belastingmuseum vele voorbeelden te zien.

Het Belasting & Douane Museum, Parklaan 14-16, Rotterdam. www.belasting-douanemus.nl. Toegang gratis.

Een kast vol door de douane in beslag genomen spullen. (Foto: Belasting & Douane Museum)


13 april 2015 13.33

Te veel vlees

Te veel vlees In de Victoriaanse tijd geloofde men dat als je te veel vlees had gegeten en buikpijn had, er een goede remedie was: nog meer vlees! Hun recept was vleessap, wij hebben iets wat smakelijker is, namelijk soep. Nodig: soeppan, ...
13 april 2015 13.29

Koningsfestival voor thuisblijvers

Koningsfestival voor thuisblijvers Armoe troef was het, als het ging om Delftse feestjes op Koningsnacht. Evenementenbureau De Burgemeesters kon het niet aanzien, en houdt dit jaar voor het eerst 'het allerdikste outdoor festival van Koningsnacht': Oranjekoorts op ...

30 maart 2015 00.12

Nog meer vlees

Nog meer vlees Ik blijf nog heel even doorgaan met vlees. We hebben werk gemaakt van het lammetje, we hebben het varkentje gewassen. Rest ons nog een belangrijke groep: de koe. Het volgende recept kwam ik tegen tijdens een reis door Zuid-Afrika. Bij ...
30 maart 2015 00.05

​In een gespreid, kunstig bedje

​In een gespreid, kunstig bedje Een weekend vol muziek, theater, dans, beeldende kunst - en blijf je gezellig slapen? De alweer vijftiende editie van het Rotterdamse festival Motel Mozaïque wil zijn bezoekers ontvangen zoals je vrienden ontvangt, maar doet dat nét even ...

20 maart 2015 14.39

Kriminele

Kriminele De Kriminele, het jaarlijkse feest van het Delftsch Studenten Corps, is in volle gang. Artiesten, acrobaten, jongleurs en freaks vanuit heel Nederland bezoeken de sociëteit om daar drie ongekende dagen te beleven. Vanavond - vrijdag ...
16 maart 2015 00.24

Meer vleesch!

Meer vleesch! In opvolging van vorige keer, waarin ik de lamsschouder heb getackeld, is het deze week de beurt aan het nederige varken. Helaas ondergewaardeerd, vaak slecht klaargemaakt, is dit een van de nobelste dieren die ooit de keukenarena heeft ...

  Meer