'De zee heeft bergen en dalen’

Geofysicus en planeetwetenschapper dr. Bert Vermeersen is afgelopen maandag in Perth, Australië, aan boord gestapt van de VPRO-expeditie Beagle. Vermeersen (Luchtvaart- en Ruimtevaarttechniek) vaart drie weken mee in het kielzog van Darwin.

Dr. Bert Vermeersen: “Ik zie erg uit naar de ontmoeting met collega-wetenschappers.” (Foto: Bewrt Vermeersen)

 Wordt u snel zeeziek?
“Dat gaan we zien. Ik heb op verschillende boten gezeten, maar nog nooit met grote deining. Ik hoop dat ik er na een paar dagen aan gewend ben.”

Ziek of niet, u hebt een missie aan boord. Wat gaat u doen?
“We gaan de absolute positie van het zeeoppervlak meten met gps-apparatuur van Fugro. We mikken op een nauwkeurigheid van tien centimeter. Het zeeoppervlak is, anders dan veel mensen denken, helemaal geen ideale elipsoïde. De zee heeft bergen en dalen die veroorzaakt worden door lokale verschillen in zwaartekracht. De hoogteverschillen tussen toppen en dalen bedragen tientallen tot zelfs honderd meter. Dat vertelde ik een jaar geleden in een radio-uitzending van HoeZo-radio naar aanleiding van de lancering van de Goce gravitatiesatelliet.”

En hoe bent u op de Beagle uitgenodigd?
“De wereld hangt van toevalligheden aan elkaar. Henk Bas, een redacteur van Teleac, is later bij het Beagleproject gaan werken. Daar heeft hij mijn suggestie besproken om de bergen en kuilen tijdens een zeereis te meten. Bij de VPRO was iedereen enthousiast. Ik heb toen de Indische Oceaan voorgesteld omdat daar een heel diepe kuil is van honderd meter. Een tweede reden voor die plek is dat professor Vening Meinesz van de TU 75 jaar geleden datzelfde traject heeft gevaren. In een onderzeeër. Hij heeft toen ook de zwaartekracht gemeten met een slingerapparaat met de bijnaam ‘het gouden kalf’.”

Komt die historische meting ook ter sprake?
“Zeker. Omdat het toevallig exact 75 jaar geleden is dat Vening Meinesz daar rondvoer, in het voorjaar van 1935. Meer toevalligheden: ik ben nu 48. Vening Meinesz was toen ook 48.”

Dat is inderdaad toevallig. Behalve een expeditie en een meting is het ook een sociaal gebeuren op die boot. Waar verheugt u zich het meest op?
“Ik zie erg uit naar de ontmoeting met collega-wetenschappers. Henk Brinkhuis van de Universiteit Utrecht zit aan boord. Die heeft rond Antarctica boringen gedaan naar diepzeekernen. Hij bestudeert het klimaat van de afgelopen vijf tot zes miljoen jaar. Hij kan daaruit afleiden hoeveel ijs er gesmolten is. Maar niet hoe dat water zich over de wereld heeft verdeeld. We kunnen een aardig gesprek opzetten over hoe de zeespiegel zich toen gedragen heeft.”

En verder?
“Ik zal druk zijn met metingen en met het bijhouden van mijn weblog vol foto’s en filmpjes. En, oja, ik wil ook nog in de mast klimmen.”